Authors:

Satish Patel

Abstract:

ભારતમાં ઘટતા ભૂગર્ભજળ સ્તર અને વધતી પાણી અછત એ કૃષિ ટકાઉપણા માટે ગંભીર પડકાર ઊભો કરી રહી છે. પરંપરાગત પૂર સિંચાઈ પ્રણાલીઓ, ખેતી અને વાતાવરણમાં ફેરફારને કારણે પાણી પર ભારે દબાણ સર્જાયું છે. ડ્રિપ અને સ્પ્રિંકલર જેવી સ્માર્ટ અને માઇક્રો સિંચાઈ પદ્ધતિઓ પાણીના કાર્યક્ષમ ઉપયોગ, પાણી બચત, ઉત્પાદન સ્થિરતા અને ગ્રામ આજીવિકા મજબૂત બનાવવા માટે અસરકારક સાબિત થઈ રહી છે. જાગૃતિ, સંસ્થાગત ભાગીદારી અને અટલ ભૂજલ યોજના જેવી નીતિ માળખા સાથે સંકલિત પ્રયત્નો દ્વારા કેટલાક વિસ્તારોમાં ઉત્તમ પરિણામો જોવા મળ્યા છે. આ પેપરમાં સ્માર્ટ સિંચાઈની જરૂરિયાત, અમલીકરણ પદ્ધતિઓ, ખેડૂતોમાં વર્તન પરિવર્તન, પ્રાપ્ત પરિણામો, પડકારો અને નીતિ ભલામણો રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. કુરુક્ષેત્ર જિલ્લાને ઉદાહરણરૂપ તરીકે લઈ અનુભવ દર્શાવે છે કે માઇક્રો સિંચાઈ પાણી સુરક્ષા અને ક્લાઈમેટ રેઝિલિયન્ટ કૃષિ માટે મહત્વપૂર્ણ સાધન અને વિકસિત ભારત–2047 ના લક્ષ્યોને સહકાર આપે છે.

Keywords:

સ્માર્ટ સિંચાઈ, માઇક્રો સિંચાઈ, ભૂગર્ભજળ સંરક્ષણ, ટકાઉ કૃષિ, ગ્રામ આજીવિકા, ડ્રિપ, સ્પ્રિંકલર, પાણી કાર્યક્ષમતા, અટલ ભૂજલ યોજના, વિકસિત ભારત 2047

Vol & Issue:

VOL.18, ISSUE No.1, March 2026