Authors:

Rajiv Patel, Satish Patel

Abstract:

ભારતના ગ્રામિણ કારીગરો દેશની વૈવિધ્યસભર અને સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક પરંપરાના મહત્વપૂર્ણ વહનકર્તા અને અર્થતંત્રમાં પણ નોંધપાત્ર ફાળો આપે છે. છતાં, આ કારીગરો આર્થિક અનિશ્ચિતતા, બજારમાં મર્યાદિત પહોંચ, આધુનિક તકનીકની અછત અને સામાજિક અસુરક્ષિતતા જેવા અનેક ગંભીર પડકારોનો સામનો કરી રહ્યા છે. આ પરિસ્થિતિઓ તેમની રોજગારીને જોખમમાં મૂકે અને પરંપરાગત કળાઓના સતત અસ્તિત્વ પર પણ અસર કરે છે. આ સમસ્યાઓના નિવારણ માટે ભારત સરકારે પ્રધાનમંત્રી વિશ્વકર્મા યોજના અને રાષ્ટ્રીય હસ્તકલા વિકાસ કાર્યક્રમ જેવી વિવિધ યોજનાઓ અમલમાં મૂકી છે. આ યોજનાઓનો મુખ્ય હેતુ કારીગરોને કૌશલ્ય તાલીમ, નાણાકીય સહાય, બજાર સાથે જોડાણ અને જરૂરી માળખાકીય આધાર પૂરો પાડીને સશક્ત બનાવવાનો છે. આ પ્રયત્નોના પરિણામે કારીગરોની આવકમાં સુધારો અને સાંસ્કૃતિક વારસાના સંરક્ષણમાં સકારાત્મક બદલાવ જોવા મળ્યો છે. તેમ છતાં, યોજનાઓના જમીનસ્તર પર અમલીકરણમાં છેલ્લી કડી સુધી પહોંચવાના પ્રશ્નો, ડિજિટલ અંતર અને મધ્યસ્થીઓ દ્વારા થતા શોષણ જેવા પડકારો હજી પણ યથાવત્ છે.

Keywords:

ગ્રામિણ કારીગરો, સાંસ્કૃતિક વારસો, આર્થિક સશક્તિકરણ, કૌશલ્ય વિકાસ, સરકારની યોજનાઓ, પરંપરાગત હસ્તકલા

Vol & Issue:

VOL.17, ISSUE No.4, December 2025